Stene vulkanskog porekla, po nekim proračunima stare i oko 20 miliona godina, koje svojim šiljcima natkriljuju čitavo područje Gornje Gruže, geografske regije koja gravitira prema Gružanskom jezeru, uz Đavolju varoš kod Kuršumlije, predstavljaju jedinstvenu geomorfološku celinu na teritoriji Srbije, atraktivnu i neodoljivo privlačnu i izdaleka i izbliza, a i tako primamljivu za uspon na vrh.

Taj uspon kreće od Hrama Svetog arhangela Gavrila iz XIV veka (po molbi sveštenstva i naroda Hram podigao car Dušan 1350 g.), nepokretnog kulturnog dobra pod zaštitom države, više puta obnavljanog i rušenog, a zbog svoje kulturne, istorijske i umetničke vrednosti stavljenog pod zaštitu države 1971. kao nepokretno kulturno dobro (uz srednjovekovni grad Borač i nedaleko staro groblje).

Nadahnjujući mir koji čovek iznese iz te svetinje koja odiše istorijom stvara veoma povoljno raspoloženje za put na i oko Boračkog krša, gde je tokom srednjovekovne srpske države bilo jedno od sedišta vlasti. Borač je bio jedan od najznačajnijih gradova Srpske despotovine, za vreme despota Stefana Lazarevića.

Tabla koja usmerava na prirodne odlike prostora oko Boračkog krša upućuje da je zajedno sa obližnjim Gružanskim jezerom reč o pravom malom nacionalnom blagu – IBA području (Important Bird Area). Na samom Kršu je evidentirano 79 vrsta ptica što je 21,9 odsto ukupnog diverziteta ptica u Srbiji!

Na prostoru su zabeležene značajne vrste herpetofaune: šumske kornjače, gmizavci, poskoci kao zaštićene vrste, a šumski smuk i slepić kao strogo zaštićene vrste. Prisutni su i vodozemci, daždevnjaci, velike zelene žabe…

Iako nam je bila strogo skrenuta pažnja da pažljivo koračamo i da zmija ima napretek, nismo naišli ni na jednu, a penjanje na vrh Borča delovalo je i više nego pitomo iskustvo. Za malo manje od jednog sata šetnje, prolazeći pored nekoliko improvizovanih vidikovaca sa kojih pogledi na Šumadiju raspamećuju, došli smo do najvišeg vrha Boračkog krša (515 m), gde je tek očaravujuće osmatrati sve one stene vulkanskog porekla.

Ipak, oni spretniji mogu se od samog vrha otisnuti stenovitim putem ka krstu koji iako na nešto nižoj koti predstavlja nemali izazov za dosezanje.

Silazak sa Krša bio je pravi biser za razgledanje okoline a potonja kružna tura koja obuhvata delove sela Borač, dospevala je do raznih potoka, prolazeći pored Boračke reke koja uz reku Gružu vodom napaja Gružansko jezero. Meštani ovog kraja žale se da jezero sve više oskudeva sa vodom jer glavna pritoka, Gruža, u letnjim mesecima presušuje.

Kada su poljoprivredni proizvodi ovog kraja u pitanju, za svaku preporuku je gružanski med, super kvaliteta, u mestu koje ne poznaje šta znači zagađenje.

Kako je na nekoliko kilometara od Krša sada već čuvena kafana u kojoj je snimana domaća serija “Moj rođak sa sela” – Kuća Vranića, ni ta adresa nije mogla biti zaobiđena, i sva usluga i kvalitet, kao i prirodna seoska atmosfera, atraktivan pogled ne samo na Gružansko jezero nego i na planine u daljini sve do Jastrepca i Stolova koje ona pruža, opravdavaju upečatljivost celog izleta u Gornjoj Gruži.

Utisci su kao i uvek u kontaktu sa prirodom magični i neverovatni.

Borački krš je inače, kao spomenik prirode, pod zaštitom Republike Srbije od 2019. godine.

Miloš Mićanović, Ilustrovana Politika