Vršilac dužnosti direktora Muzeja žrtava genocida Bojan Arbutina navodi za RTS da je očuvanje sećanja od izuzetnog značaja, posebno u uslovima kada su u savremenoj Evropi prisutni pokušaji revizije istorije.

Govoreći o događajima od 22. aprila 1945. godine, vršilac dužnosti direktora Muzeja žrtava genocida Bojan Arbutina je podsetio da je tog jutra izvršen proboj poslednjih jasenovačkih logoraša iz jednog od najozloglašenijih logora u okupiranoj Evropi.

“U noći između 21. i 22. aprila preostali jasenovački zatočenici, kojih je bilo oko 1.200, odlučili su da pokušaju proboj u slobodu. Čuli su da su ustaše počele sa likvidacijama poslednjih zatočenika, naročito sa likvidacijom više od osamdeset žena iz logora u Staroj Gradišci. Podstaknuti time i svesni da ih čeka slična sudbina, oni su se rano ujutru 22. aprila organizovali, iskoristili trenutak nepažnje ustaških stražara i krenuli u proboj koji je ostao upamćen u istoriji i kolektivnom sećanju. Od oko 600 logoraša koji su krenuli u proboj, preživelo je 117, dok je u drugom delu logora, u kožari, od 147 zatočenika preživelo svega 11”, navodi Arbutina.

Proboj koji je postao simbol otpora
Prema njegovim rečima, ovaj događaj predstavlja simbol stradanja, ali i otpora.

“Taj pokušaj proboja i sam proboj sublimirali su stradanje srpskog naroda, ali i herojstvo i želju za slobodom”, dodaje gost Jutarnjeg programa RTS-a.

Sećanje pod pritiskom savremenih tumačenja istorije
Govoreći o današnjem odnosu prema prošlosti, Arbutina je istakao da se od 2011. godine u Srbiji sistematski obeležava ovaj dan, ali je upozorio i na prisutne pokušaje revizije istorije.

“To sećanje je izuzetno bitno, jer svedočimo da je u današnjem okruženju i u današnjoj Evropi revizija istorije prisutna”, naglasio je on, dodajući da je važno insistirati na istorijskim činjenicama i očuvanju sećanja na nevine žrtve.

Jasenovac bez dovoljnog istorijskog konteksta
Osvrnuo se i na stanje u samom spomen-području Jasenovac, ocenivši da sadašnja postavka ne pruža dovoljno jasan istorijski kontekst.

“Kada neko prvi put dođe, on može da vidi određene predmete iz jasenovačkog logora, ali ne može da stekne utisak ko je tu stradao i zašto je stradao”, ukazao je Arbutina.

Između pamćenja i zaborava
Govoreći o širem društveno-političkom kontekstu, ocenio je da savremene politike mogu ugroziti kulturu sećanja.

“Jednostavno ta politika sećanja ili politika zaborava jeste nešto što ugrožava naš kolektivni identitet i ugrožava našu istorijsku stvarnost”, rekao je on.

Donja Gradina – mesto koje mora ostati u pamćenju
Kao jedan od načina očuvanja sećanja, naveo je i izgradnju memorijalnog kompleksa u Donjoj Gradini, ističući da je reč o najvećem stratištu u okviru sistema logora Jasenovac i mestu od izuzetnog značaja za buduće generacije.

Arbutina je ukazao i na značaj svedočanstava preživelih, koja, kako je rekao, imaju snažan uticaj na mlade.

“To je istorijski izvor, ali to je vapaj jednog čoveka ili jedne žene koji su u ratu sve izgubili”, navodi gost RTS-a.

Uklanjanje ustaških simbola u Španiji – važan međunarodni potez
Posebno je istakao važnost nedavne odluke španskih vlasti da se uklone ustaški simboli sa grobnice Vjekoslava Maksa Luburića, ocenivši da je to “apsolutno važna poruka” u borbi protiv revizionizma.

Između istine i digitalne manipulacije
Govoreći o prisutnosti istorijskih tema u javnosti, Arbutina je naveo da se istina postepeno probija i van stručnih krugova, zahvaljujući izložbama, predavanjima i međunarodnoj saradnji. Ipak, upozorio je i na uticaj društvenih mreža.

“Internet zna često da prevari i često i vara i ima mnogo veći domašaj nego kada se lica koja se bave određenom naukom pojave”, upozorava on.

Istorijska istina kao trajni zadatak društva
Zaključio je da je borba za istorijsku istinu trajan proces i poručio da je neophodno nastaviti sa naučnim i obrazovnim radom kako bi se sprečilo zaboravljanje stradanja iz Drugog svetskog rata.

Simptom/RTS